Bộ tạp chí Đô Thành Hiếu Cổ, nguyên bản tiếng Pháp

Ngày 16/11/1913, hội Những người bạn cố đô Huế (L’Association des Amis du Vieux Hué – 都城好古社 Đô Thành hiếu cổ xã) được thành lập do đề xuất của Linh mục Léopold Cadière (1869-1955). Chương trình nghiên cứu của hội bao gồm: “Toàn thể các sự kiện tạo thành cái mà chúng ta gọi là Huế cổ: Huế tiền sử, Huế Chăm, Huế An-Nam và Huế Âu”. Mục đích của hội là: “Sưu tầm bảo tồn và truyền đạt những dấu tích xưa về chính trị, tôn giáo, nghệ thuật và văn học châu Âu cũng như bản xứ liên quan đến Huế và vùng phụ cận”. Để thực hiện mục đích đó, bắt đầu từ năm 1914, hội cho ra đời tạp chí mang tên “Những người bạn cố đô Huế” (Bulletin des amis du vieux Hue – B.A.V.H) do Linh mục Léopold Cadière làm chủ bút trong suốt thời kỳ tồn tại.

Tạp chí được xuất bản bằng tiếng Pháp trong 31 năm (1914-1944), ấn hành được 121 tập và 1 tập danh mục với tổng cộng khoảng 13.000 trang bài viết, 2800 phụ bản và 700 bảng khắc đen trắng hoặc màu rất công phu. Tạp chí được in tại Nhà in Viễn Đông (IDEO) Hà Nội, ra trung bình ba tháng một kỳ. Ban Biên tập của Tập san lúc đầu gồm trên dưới 10 người gồm cả người Việt và người Pháp, về sau thì đông hơn. Số cộng tác viên tham gia viết bài ngày càng gia tăng. Tính đến số Tập san cuối cùng, số cộng tác viên lên tới hơn 140 người, gồm các nhà nghiên cứu Pháp và Việt (trong đó có hơn 30 người Việt). B.A.V.H được xem là một tạp chí khoa học có giá trị nhất Đông Dương thời đó.

Giữa năm 1944, trước những biến động của thời cuộc, tạp chí phải đình bản và hội Những người bạn cố đô Huế cũng tự động giải thể.

Nội dung B.A.V.H bao gồm 5 mảng chính: Kinh thành Huế và vùng phụ cận; Lịch sử Huế và An-Nam; Nghệ thuật xứ Huế; Ngôn ngữ học, dân tộc học, văn hóa dân gian xứ Huế; và Các đề tài khác.

1. Kinh thành Huế và phụ cận: có thể xem là những tư liệu hàng đầu của B.A.V.H. Các tư liệu này cung cấp những kiến thức về mọi mặt của kinh thành Huế và là cơ sở dữ liệu cực kỳ quan trọng cho việc trùng tu phục dựng lại các công trình kiến trúc trong quần thể di tích cố đô Huế ngày nay.

2. Các đề tài lịch sử: Tiền sử, Chămpa; Huế và Đàng Trong dưới thời các chúa Nguyễn; Huế thời cận đại.

3. Nghệ thuật Huế và Annam: Nhiều bài viết chú trọng đến khía cạnh nghệ thuật nói chung và mỹ thuật nói riêng của người dân Annam. Tác phẩm L’art à Hué (Mỹ thuật ở Huế) của L. Cadière đã mô tả về thành tựu nghệ thuật triều Nguyễn với điểm nổi bật là nghệ thuật cung đình. Âm nhạc cũng được đề cập, nghiên cứu nhưng không nhiều.

4. Dân tộc học, ngôn ngữ học: các tộc người An-nam Indonésien, Mélanésien được khảo sát và trình bày ở các tác phẩm L’Annam và Hướng dẫn nghiên cứu về An-nam và Chămpa. Các lễ hội đâm trâu của người Bana ở Kontum được trình bày sinh động. Tục nhuộm răng của người An-nam, các cách sử dụng thuốc mê, thuốc phiện được nghiên cứu góp phần làm phong phú đề tài dân tộc học.

Tiếng Việt, tiếng Chàm cùng chữ viết cũng là đối tượng nghiên cứu của hai tác phẩm trên. Lối đặt tên của người Việt và những tìm hiểu về tên người, tên đất An-nam cũng được trình bày đầy đủ.

5. Một số đề tài khác: B.A.V.H còn có những công trình nghiên cứu về một số địa phương chuyên biệt như tỉnh Quảng Trị, Quảng Ngãi, Côn Lôn, Ngũ Hành Sơn, làng Minh Hương ở Hội An, động Phong Nha ở Quảng Bình… hoặc vấn đề di dân của người Nhật ở Đông Dương ngày xưa và lộ trình giao thông theo đường biển giữa Nagasaki – Hội An, Nagasaki – Vinh.

Với 31 năm liên tục hoạt động, Tập san B.A.V.H đã góp phần không nhỏ vào công việc nghiên cứu về Huế xưa, triều Nguyễn và lịch sử Việt Nam nói chung.